گلوگاه جدید بازار آهن: رکود پروژهها و بیتأثیری افت قیمتها بر خرید
بازار آهن ایران در نیمه آبان ۱۴۰۴ با شرایطی مواجه شده که در ظاهر متناقض اما در واقع، حاصل زنجیرهای از عوامل اقتصادی و سیاستگذاری است. از یکسو، قیمت برخی مقاطع فولادی مانند میلگرد، تیرآهن و پروفیل در مسیر کاهش قرار گرفته و از سوی دیگر، حجم معاملات و خرید و فروش تقریباً به پایینترین سطح چند سال اخیر رسیده است.
تحلیلها آهن۶۶۶ نشان میدهد که برخلاف تصور عمومی، کاهش قیمتها در بازار آهن به معنای افزایش تقاضا نیست، بلکه در فضای رکود و بیثباتی اقتصادی، میتواند نشانهای از کمرمقی تقاضا و ترس از آینده باشد.
درحالحاضر، بسیاری از پروژههای عمرانی کشور یا متوقف شدهاند یا با حداقل ظرفیت ادامه مییابند. پیمانکاران و سازندگان با بحران شدید نقدینگی روبهرو هستند و بخش قابلتوجهی از آنها توان خرید آهنآلات را حتی با وجود قیمت پایینتر ندارند. در چنین شرایطی، بازار آهن بیشتر از همیشه نیازمند ثبات، سرمایه و اعتماد است — سه عاملی که در اقتصاد امروز ایران به شدت کمیاب شدهاند.
کاهش قیمتها بدون رشد تقاضا؛ پارادوکسی به نام «رکود ارزان»
افت قیمت میلگرد و توقف خرید
در هفته سوم آبان، قیمت میلگرد سایز ۱۴ اصفهان از حدود ۳۹٬۲۰۰ تومان به ۳۵٬۰۰۰ تومان کاهش یافت. این افت نزدیک به ۱۱ درصدی معمولاً باید باعث تحریک خریداران شود، اما در عمل اتفاقی نیفتاد. دادههای جمعآوریشده توسط آهن۶۶۶ نشان میدهد که حجم معاملات روزانه میلگرد حتی پس از کاهش قیمت نیز تقریباً ثابت باقی ماند.
دلیل این پدیده در ساختار تقاضا نهفته است. امروز بازار آهن با «کمبود خریدار واقعی» مواجه است. انبوهسازان و پیمانکاران به دلیل نبود اطمینان از آینده نرخ دلار، تورم مصالح و سیاستهای مالی دولت، از شروع پروژههای جدید خودداری میکنند. از سوی دیگر، مصرفکنندگان خرد نیز تحت فشار تورم و کاهش قدرت خرید، از بازار خارج شدهاند.
توقف پروژهها و رکود بخش عمرانی
در بخش پروژههای عمرانی نیز شرایط مشابهی برقرار است. دولت در نیمه نخست سال بودجه عمرانی را بهصورت محدود تخصیص داده و بسیاری از پروژهها عملاً بدون تأمین مالی ماندهاند. در نتیجه، حتی با ارزانتر شدن مقاطع فولادی، خرید جدیدی انجام نمیشود. کارشناسان در گفتوگو با آهن۶۶۶ معتقدند که این وضعیت نشانه رکودی ساختاری در صنعت ساختمان است که تنها با سیاستهای مالی گسترده و حمایتهای واقعی از تولیدکنندگان قابل اصلاح است.
ریشه رکود بازار آهن؛ از نااطمینانی اقتصادی تا بحران نقدینگی
۱. نااطمینانی اقتصادی و نوسانات ارزی
نوسانات پیدرپی نرخ ارز در هفتههای اخیر، هزینه تمامشده مواد اولیه فولادسازان را غیرقابل پیشبینی کرده است. کارخانهها نمیتوانند برای تولید برنامهریزی بلندمدت داشته باشند و همین موضوع باعث افزایش احتیاط در خرید مواد اولیه و کاهش عرضه در بازار آزاد شده است.
در سمت مقابل، خریداران نیز از بیم افزایش یا کاهش ناگهانی قیمتها، خرید خود را به تعویق میاندازند. این وضعیت باعث شده تا بازار در حالت “انتظار” باقی بماند و نقدینگی در آن جریان نداشته باشد.
۲. بحران نقدینگی و نبود تسهیلات بانکی
یکی از گلوگاههای اصلی رکود بازار فولاد، بحران نقدینگی در بدنه سازندگان و پیمانکاران است. بانکها به دلیل فشار تورمی و محدودیت منابع، توان ارائه تسهیلات جدید برای پروژههای عمرانی را ندارند. نرخ سود بانکی بالا نیز باعث شده بسیاری از سرمایهگذاران ترجیح دهند نقدینگی خود را بهجای بازار آهن، در سپردههای بانکی نگه دارند.
بر اساس تحلیل آهن۶۶۶، این وضعیت نوعی «قفل نقدینگی» در اقتصاد ساختوساز ایجاد کرده که حتی با افت قیمتها نیز باز نمیشود.
۳. رکود بازار مسکن و کاهش تقاضای مصرفی
بازار مسکن که همیشه موتور محرک مصرف فولاد در ایران بوده، ماههاست در رکود کامل قرار دارد. قیمت مسکن از توان مالی طبقه متوسط فراتر رفته و خرید و فروش واحدهای جدید تقریباً متوقف شده است. این موضوع به شکل مستقیم بر تقاضای میلگرد، تیرآهن و ورق تأثیر گذاشته است، زیرا وقتی ساختوساز و خرید ملک متوقف شود، زنجیره تأمین مصالح ساختمانی نیز متوقف میماند.
تورم ساخت و افزایش هزینهها؛ چرا کاهش قیمت آهن کافی نیست؟
در ظاهر، کاهش قیمت آهن باید به کاهش هزینه تمامشده ساخت مسکن منجر شود، اما واقعیت خلاف این است. در دو سال گذشته، هزینههای جانبی ساخت مانند دستمزد کارگران، حملونقل، انرژی، بیمه و مالیات رشد چشمگیری داشتهاند. برآوردها نشان میدهد که هزینه ساخت مسکن در تهران نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش یافته است.
در گفتوگو با کارشناسان ساختمانی که در سایت آهن۶۶۶ منتشر شده، گفته میشود حتی اگر قیمت میلگرد ۱۰ درصد کاهش یابد، تأثیر آن در کل هزینه ساخت کمتر از ۲ درصد است. بنابراین، این کاهشها برای تحریک بازار کافی نیست.
بهعبارت دیگر، سازنده امروز با مسئله گرانی فولاد مواجه نیست، بلکه با افزایش هزینه کل ساخت روبهروست؛ موضوعی که انگیزه ورود به پروژههای جدید را از بین برده است.
ورق سیاه و پروفیل؛ مقاومت نسبی در برابر رکود
در میان انواع محصولات فولادی، تنها دو گروه یعنی ورق سیاه و پروفیل توانستهاند در آبان ۱۴۰۴ ثبات نسبی قیمت را حفظ کنند. طبق دادههای بازار که توسط آهن۶۶۶ بررسی شده، قیمت ورق سیاه فولاد مبارکه از ۴۶٬۸۰۰ تومان در اوایل آبان به ۴۷٬۴۰۰ تومان رسید و پروفیل ۲۰×۲۰ نیز از ۴۹٬۸۰۰ به ۵۱٬۳۰۰ تومان افزایش یافت.
علت این پایداری، تنوع کاربرد این محصولات است. برخلاف میلگرد و تیرآهن که عمدتاً در ساختمانسازی مصرف میشوند، ورق و پروفیل در صنایع مختلفی مانند خودروسازی، تولید لوازم خانگی، تجهیزات صنعتی و سازههای فلزی کاربرد دارند. به همین دلیل، رکود بخش ساختمان تأثیر مستقیم و شدیدی بر آنها ندارد.
به زبان سادهتر، بازار صنعتی فولاد از بازار ساختمانی جدا شده است و این شکاف روزبهروز در حال افزایش است.
تیرآهن؛ نقطه تعادل شکننده در بازار فولاد
بازار تیرآهن برخلاف میلگرد و پروفیل، در وضعیت نسبتاً آرامی قرار دارد. قیمت تیرآهن ۱۴ ذوبآهن اصفهان در آبانماه حدود ۸٬۷۲۰٬۰۰۰ تومان در هر شاخه ۱۲متری ثبت شد که نسبت به هفته قبل تنها ۲.۵ درصد افزایش نشان میدهد.
کارشناسان آهن۶۶۶ معتقدند دلیل این ثبات، ترکیب متوازنی از عرضه داخلی و تقاضای صادراتی است. بخشی از تولید ایران به کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان و ترکیه صادر میشود و همین امر از افت شدید قیمت جلوگیری کرده است.
بااینحال، اگر محدودیتهای انرژی در زمستان افزایش یابد یا صادرات با مشکل مواجه شود، احتمال کاهش دوباره قیمت تیرآهن نیز وجود دارد. در واقع، تیرآهن در مرز تعادل قرار دارد و هرگونه تغییر در سیاست ارزی یا انرژی میتواند مسیر آن را تغییر دهد.
بحران تأمین مالی؛ حلقه گمشده رونق در بازار فولاد
در بررسیهای سایت آهن۶۶۶ مشخص شده که مهمترین مانع در مسیر خروج بازار فولاد از رکود، بحران تأمین مالی است. بانکها با محدودیت منابع روبهرو هستند و بخش خصوصی نیز بهدلیل سود بالای سپردهها تمایلی به تزریق سرمایه در پروژههای ساختمانی ندارد.
در نتیجه، پروژههای نیمهتمام افزایش یافته و بخش عمده سرمایهها در سیستم بانکی منجمد مانده است.
در چنین فضایی، حتی کارخانههای بزرگ فولادی نیز از کاهش حجم فروش داخلی شکایت دارند و برای حفظ نقدینگی به سمت صادرات یا پیشفروش محدود محصولات خود حرکت کردهاند.
جمعبندی و چشمانداز پیشرو؛ رکود یا بازآفرینی؟
بازار آهن ایران در آبان ۱۴۰۴ نهتنها از رکود خارج نشده، بلکه نشانههایی از رکود ساختاری و عمیقتر در آن مشاهده میشود. کاهش قیمتها در ظاهر فرصتی برای خریداران است، اما در عمل، ناشی از نبود تقاضای واقعی و رکود پروژههاست.
ورق سیاه و پروفیل با تکیه بر صنایع غیرساختمانی توانستهاند ثبات خود را حفظ کنند، میلگرد تحتتأثیر رکود ساختوساز سقوط کرده و تیرآهن نیز با رشد جزئی در مرز تعادل قرار دارد.
آهن۶۶۶، سال ۱۴۰۴ را باید «سال بازآفرینی استراتژی در بازار فولاد» دانست. تولیدکنندگان، سازندگان و سرمایهگذاران باید بهجای واکنش هیجانی به نوسانات روزانه، تصمیمات خود را بر اساس داده، تحلیل و مدیریت ریسک اتخاذ کنند.
کاهش قیمت الزاماً نشانه رونق نیست؛ گاهی زنگ هشدار رکودی عمیقتر است. بازار آهن امروز ایران در ظاهر آرام به نظر میرسد، اما در زیر این آرامش، موجهای بزرگ تغییر در حال شکلگیری است؛ موجهایی که شاید مسیر آینده فولاد و اقتصاد ساختوساز کشور را برای سالهای پیشرو تعیین کنند.
