نبرد خاموش در بازار فولاد؛ استراتژی شرق و سپر تعرفهای غرب
صنعت فولاد در سال ۲۰۲۵ وارد یکی از چالشبرانگیزترین دورههای خود شده است؛ دورهای که در آن، تقابل میان سیاستهای صادراتی کشورهای شرق آسیا، بهویژه چین، و رویکردهای محافظهکارانه کشورهای غربی نظیر آمریکا و اعضای اتحادیه اروپا، بازار جهانی فولاد را در وضعیتی پیچیده و ناپایدار قرار داده است. از یکسو، چین با بهرهگیری از قدرت تولید گسترده و بهکارگیری سیاستهای خودتنظیمی تلاش میکند تعادل بازار داخلی را حفظ کرده و با تقویت صادرات، از رکود اقتصادی عبور کند. از سوی دیگر، کشورهای غربی با وضع تعرفههای سنگین و اجرای سیاستهای حمایتگرایانه، در پی مقابله با ورود بیرویه فولاد ارزان و حفظ توان رقابت صنایع داخلی خود هستند.آهن۶۶۶ در این مقاله به بررسی دقیق این فضای پرتلاطم میپردازد؛ فضایی که در آن فولاد نهتنها کالایی صنعتی، بلکه ابزاری برای تنظیم مناسبات ژئوپلیتیکی نیز محسوب میشود.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!بحران تعادل در چین؛ جهش صادرات، سقوط تقاضا
عرضه بیش از تقاضا؛ زنگ خطر برای بزرگترین تولیدکننده فولاد جهان
چین بهعنوان بزرگترین تولیدکننده فولاد در جهان، همواره نقشی تعیینکننده در بازارهای بینالمللی داشته است. طبق گزارش انجمن آهن و فولاد چین (CISA)، در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، مجموع تولید فولاد خام در این کشور به ۵۱۴.۸ میلیون تن رسید؛ آماری که نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش ۳ درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که صادرات فولاد در همین بازه زمانی با رشدی چشمگیر به رقم ۵۸.۱۵ میلیون تن رسید؛ رشدی معادل ۹.۲ درصد که بیش از هر چیز ناشی از کاهش تقاضای داخلی و تلاش دولت برای حفظ چرخه تولید در صنعت فولاد بوده است. دولت چین با درک اینکه نمیتواند بازار داخلی را بهتنهایی از رکود خارج کند، بهوضوح راهبردی مبتنی بر افزایش صادرات را در پیش گرفته و سعی کرده است با هدایت محصولات مازاد به بازارهای بینالمللی، ظرفیت تولید داخلی را فعال نگه دارد.
بازار داخلی در رکود؛ فشار صادراتی راهحل یا مسکن موقت؟
با آغاز فصل تابستان و کند شدن پروژههای عمرانی و ساختمانی، بازار داخلی چین با کاهش محسوس تقاضا مواجه شده است. این کاهش در شرایطی رخ داده که تولیدکنندگان، به دلیل در دسترس بودن مواد اولیه و فشارهای ساختاری، همچنان به تولید بالا ادامه دادهاند. این موضوع باعث ایجاد عدم تعادل شدید در عرضه و تقاضا شده و قیمت محصولات فولادی را در داخل کشور تحت تأثیر قرار داده است. بر همین اساس، CISA از تولیدکنندگان خواسته با اجرای سیاستهای خودتنظیمی و کاهش داوطلبانه حجم تولید، مانع از سقوط بیشتر قیمتها و بیثباتی بازار شوند. با اینحال، تحلیلگران معتقدند فشارهای خارجی، از جمله تنشهای ژئوپلیتیکی و بلاتکلیفی سیاستهای تجاری آمریکا، ممکن است روند بهبود اقتصادی چین را در نیمه دوم سال با موانع جدی مواجه سازد؛ بهطوریکه زمزمههایی از اجرای سیاستهای محرک اقتصادی تدریجی در سهماهه سوم سال شنیده میشود.
سیاستهای تعرفهای غرب؛ موازنهای شکننده در اتحادیه اروپا و آمریکا
تعرفههای محافظهکارانه؛ ابزار سیاست و اقتصاد
در نقطه مقابل سیاستهای چین، کشورهای غربی بهویژه ایالات متحده و اعضای اتحادیه اروپا با نگاهی کاملاً متفاوت در حال تنظیم بازار فولاد هستند. پس از سالها مذاکره و تنش تجاری، اخیراً توافقی اولیه میان آمریکا و اتحادیه اروپا شکل گرفته که بر اساس آن قرار است صادرات فولاد بهصورت سهمیهبندی شده و با تعرفههای محدود انجام شود. با اینحال، هنوز بسیاری از تولیدکنندگان اروپایی از شرایط حاکم راضی نیستند و این توافق را نوعی مصالحه ناگزیر و حتی «دردناک» توصیف کردهاند. در بسیاری از موارد، تعرفههای موجود تا ۵۰ درصد نیز رسیدهاند؛ عددی که عملاً تولیدکنندگان اروپایی را در رقابت با رقبای آسیایی ناتوان میسازد. این تعرفهها اگرچه از دید دولتها، ابزار حمایت از صنایع داخلی هستند، اما در عمل، قدرت مانور کارخانهها و شرکتهای فولادی را محدود کردهاند و بازار را به سمت رکود سوق دادهاند.
سیگنالهای متناقض بازار اروپا؛ نبود جهتگیری مشخص
تغییرات قیمتی در بازار میلگرد اروپا خود گواهی بر عدم وجود سیاستی منسجم و جهتدار در سطح قاره است. در مناطق شمالی اروپا، بهویژه آلمان و هلند، قیمتها با کاهش روبهرو بودهاند؛ عمدتاً به دلیل رکود ساختوساز، تورم و مازاد موجودی. در مقابل، در جنوب اروپا مانند اسپانیا و ایتالیا، تقاضای نسبی موجب شده قیمتها اندکی افزایش یابند. این تفاوت قیمتی نشان میدهد که بازار اروپا تحت تأثیر فاکتورهای منطقهای عمل میکند و در غیاب یک سیاست تجاری یکپارچه، نوسانات قیمت به روندی طبیعی بدل شدهاند. چنین فضایی، نهتنها ثبات را از بازار سلب کرده، بلکه قدرت پیشبینی را از فعالان اقتصادی نیز گرفته است.
آسیا در برابر فولاد ارزان؛ سیاستهای ضد دامپینگ شدت میگیرند
کره جنوبی و ویتنام؛ پیشتازان مقابله با دامپینگ چینی
در واکنش به موج فزاینده صادرات فولاد ارزانقیمت چین، کشورهای آسیایی نیز وارد عمل شدهاند. کره جنوبی، بهعنوان یکی از قطبهای صنعتی آسیا، پس از شکایت شرکت هیوندای استیل، تصمیم به وضع تعرفههای ضد دامپینگ بر واردات فولاد نورد گرم از چین و ژاپن گرفته است. طبق بررسیهای کمیسیون تجارت کره، تعرفههایی بین ۲۸ تا ۳۳ درصد برای این محصولات در نظر گرفته شده که میتواند از تولید داخلی حمایت قابلتوجهی کند. در همین راستا، ویتنام نیز از جولای ۲۰۲۵ اقدام به اعمال تعرفههایی بین ۲۳ تا ۲۷ درصد بر واردات فولاد از چین کرده و اعلام کرده که این سیاست برای مدت پنج سال پابرجا خواهد ماند. چنین رویکردی نشان میدهد که سیاستگذاران آسیایی به این نتیجه رسیدهاند که بدون مداخلات ساختاری، ادامه رقابت با چین ممکن نیست.
از سیاستهای موقت به رویکردهای دائمی
آنچه در اقدامات اخیر کشورهایی مانند کره و ویتنام قابل توجه است، تغییر نگرش از تعرفههای موقتی به رویکردهای دائمی دفاعی است. این کشورها در گذشته نیز گاهبهگاه اقدام به اعمال عوارض وارداتی میکردند، اما اکنون در مواجهه با فشارهای مستمر صادراتی چین، ناچار به تدوین سیاستهای بلندمدتتر شدهاند. بهعبارت دیگر، رقابت در بازار فولاد از یک نبرد تجاری کوتاهمدت به یک بازی استراتژیک بلندمدت تبدیل شده که در آن دولتها باید نقش فعالی ایفا کنند تا از تضعیف صنایع حیاتی خود جلوگیری کنند.
قیمت جهانی فولاد در میدان نبرد سیاست و تقاضا
ثبات نسبی، اما ناپایدار
در هفتههای اخیر، قیمت محصولات فولادی مانند شمش، ورق گرم، میلگرد و سنگآهن در بازار جهانی تا حدی ثبات یافتهاند. با این حال، تحلیلگران اقتصادی متفقالقولاند که این ثبات بسیار شکننده است و بهسرعت ممکن است تحت تاثیر یک تصمیم سیاسی، بحران انرژی یا کاهش تقاضا دستخوش تغییر شود. بهطور مثال، در چین قیمت میلگرد افزایشی بوده، اما در بازارهایی مانند ترکیه و اروپا، میلگرد روندی نزولی را تجربه کرده است. این تفاوتها ناشی از عوامل متعددی از جمله سیاستگذاری دولتها، وضعیت پروژههای ساختوساز و تحولات ژئوپلیتیکی هستند که هرکدام بهتنهایی میتوانند بازار را از مسیر پیشبینی شده خارج کنند.
بحرانهای زیستمحیطی و انرژی؛ متغیرهای تأثیرگذار جدید
علاوه بر فاکتورهای تجاری و سیاسی، متغیرهای دیگری نیز وارد معادله بازار فولاد شدهاند. بحران کمبود برق، کمآبی، و کاهش سطح فعالیتهای مسکن در برخی کشورها، منجر به افت تولید شده و توازن بازار را بر هم زدهاند. از سوی دیگر، تهدید اعمال تعرفههای جدید از سوی آمریکا بر واردات فولاد، فضایی از عدم اطمینان ایجاد کرده که باعث شده فعالان بازار نسبت به آینده با احتیاط رفتار کنند. بههمین دلیل، حتی در شرایطی که قیمتها به ظاهر باثبات هستند، تصمیمگیری بلندمدت برای بسیاری از تولیدکنندگان به کاری دشوار تبدیل شده است.
فولاد، درگیر رقابت بیپایان جهانی
با نگاهی کلی به وضعیت صنعت فولاد در سال ۲۰۲۵ میتوان دریافت که بازار جهانی این فلز استراتژیک تحت تأثیر چهار عامل کلیدی قرار دارد: افزایش صادرات چین، تعرفههای تجاری، رکود اقتصادی جهانی و سیاستهای محافظهکارانه ملی. در این میان، تولیدکنندگان برای بقا در چنین محیطی، باید بیش از هر زمان دیگری انعطافپذیر باشند. تحلیل مداوم سیاستها، رصد تحولات بینالمللی، و آمادگی برای تغییر سریع استراتژیها، مهمترین ابزارهایی هستند که میتوانند صنایع فولاد را در این دریای متلاطم به سلامت هدایت کنند. سایت آهن۶۶۶ همچنان در مسیر ارائه تحلیلهای تخصصی و بهروز در کنار صنعت فولاد ایران و جهان خواهد بود.