سیاست‌گذاری پرریسک بورس، چالش جدی برای بازار آهن‌آلات

در تابستان ۱۴۰۴، بازار شمش فولاد ایران درگیر بحرانی گسترده شده که ریشه آن را می‌توان در کاهش شدید تقاضا، نوسانات قیمتی و تصمیمات غیرکارشناسی در بورس کالا جست‌وجو کرد. بازار داخلی و صادراتی، هر دو از ضعف تقاضا رنج می‌برند و قیمت‌های فعلی شمش در محدوده ۴۲۰ تا ۴۳۰ دلار فوب، از برآوردهای فعالان این صنعت پایین‌تر است.

Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!

در برخی معاملات محدود، قیمت به حدود ۴۲۷ دلار هم رسیده، اما این نوسانات صرفاً به خاطر برند خاص یا حجم کم بوده و نشان‌دهنده واقعیت کلی بازار نیست. به‌نظر می‌رسد اگر عرضه‌های اعتباری هم وجود نداشت، این ثبات شکننده نیز از بین می‌رفت.

بورس کالا؛ از شفافیت تا دست‌کاری قیمت‌ها

تصمیمات دستوری و بی‌ثبات‌کننده

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که بازار آهن ایران در حال حاضر با آن روبه‌رو است، تصمیمات غیرمنطقی و سیاست‌گذاری‌های ناگهانی در بورس کالاست. بورس کالا که باید بستری شفاف برای عرضه و تقاضا باشد، با اعمال قیمت‌گذاری دستوری، به ابزاری برای سردرگمی فعالان بازار تبدیل شده است.

نمونه بارز این موضوع، کاهش ناگهانی قیمت پایه گندله از ۷۴۰۰ تومان به ۵۴۰۰ تومان است؛ کاهشی ۲۷ درصدی در بازاری با دامنه نوسان ۳ درصد! همین امر باعث خروج کامل عرضه‌کنندگان گندله از بازار در دو هفته گذشته شده و نشانه‌ای از عمق بی‌اعتمادی به تصمیمات بورس کالا است.

تأثیر روی سایر محصولات فولادی

سیاست‌های مشابه در عرضه شمش فولادی نیز پیاده‌سازی شده‌اند. به‌جای سازوکارهایی همچون فروش سلف یا عرضه پرمیوم، محدودیت‌های خرید و دامنه نوسان اعمال می‌شود که مانع کشف واقعی قیمت در بازار است. این امر منجر به گسیختگی در زنجیره تأمین و عقب‌نشینی بسیاری از تولیدکنندگان شده است.

کاهش تقاضا؛ داخلی و صادراتی در رکود

افت ساخت‌وساز و مصرف داخلی

کاهش فعالیت در بخش مسکن، رکود در پروژه‌های عمرانی و کاهش سرمایه‌گذاری در ساخت‌وساز موجب افت چشمگیر تقاضای داخلی برای آهن‌آلات شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که تقاضای مصرفی نسبت به سال گذشته بیش از ۳۰ درصد کاهش یافته است.

تضعیف صادرات به دلیل سیاست‌های خارجی

در بُعد صادرات نیز وضعیت بهتر نیست. کشورهایی مانند عراق با وضع تعرفه‌های سنگین وارداتی بر میلگرد ایرانی، مزیت رقابتی تولیدکنندگان ما را به‌شدت کاهش داده‌اند. این در حالی است که محصولات کشورهای رقیب مانند ترکیه با تعرفه‌های پایین‌تر به همان بازارها وارد می‌شوند.

از طرف دیگر، تحریم‌ها، نرخ ارز، و نبود مشوق‌های صادراتی باعث شده فولادسازان ایرانی از بازارهای جهانی عقب بمانند.

راهکارهای پیشنهادی برای خروج از بحران

حمایت واقعی دولت از صادرات

یکی از اقداماتی که دولت می‌تواند فوراً در دستور کار قرار دهد، معافیت‌های صادراتی برای کارخانه‌های مرزی مانند فولاد هرمزگان، فولاد کاوه جنوب و فولاد خوزستان است. این کارخانه‌ها ظرفیت تولید بالا دارند و در صورت حذف موانع صادراتی، می‌توانند مازاد بازار داخلی را جذب کرده و ارزآوری چشمگیری برای کشور به‌همراه داشته باشند.

تعیین نرخ ترجیحی ارز برای فولادسازان

تخصیص نرخ ارز ترجیحی یا پرداخت پاداش صادراتی به ازای هر دلار صادرات، می‌تواند مشوقی قوی برای رقابت‌پذیری صادرات فولاد ایران باشد. پرداخت پاداش ۱۰ درصدی یا معافیت‌های مالیاتی، روشی مؤثر و مرسوم در بسیاری از کشورها برای تقویت صادرات است که می‌تواند در ایران نیز به کار گرفته شود.

اصلاح ساختاری در بورس کالا

جایگزینی سیاست‌های دستوری با ابزارهای بازارمحور مانند فروش سلف، عرضه پرمیوم و حذف دامنه نوسان، بورس کالا را به مسیر اصلی خود یعنی شفاف‌سازی و کشف قیمت واقعی بازمی‌گرداند. اعتمادسازی مجدد میان تولیدکنندگان و خریداران، کلید بازگشت رونق به بازار است.

بحران روانی بازار آهن و تأثیر جو سیاسی

تحلیل‌گران بازار معتقدند جو روانی ناشی از تهدیدهای بین‌المللی، حرف‌وحدیث‌ها درباره جنگ و بی‌ثباتی سیاسی، باعث شده سرمایه‌گذاران تمایلی به ورود به پروژه‌های بلندمدت همچون ساخت‌وساز نداشته باشند. این جو روانی اثر مستقیمی بر افت تقاضای فولاد داشته و باید با مواضع آرام‌بخش دولت و اجرای پروژه‌های ملی مانند مسکن‌سازی جبران شود.

بازار فولاد در انتظار تصمیم‌گیری‌های هوشمندانه

در حال حاضر بسیاری از انبارهای فولاد مملو از موجودی بدون مشتری هستند و واحدهای تولیدی با ظرفیت حداقلی کار می‌کنند. تداوم این شرایط، سودآوری تولیدکنندگان را زیر سؤال برده و اقتصاد فولاد ایران را در معرض فروپاشی قرار می‌دهد.

سایت آهن۶۶۶ به‌عنوان مرجع تحلیل تخصصی بازار آهن‌آلات پیشنهاد می‌دهد که دولت، با رویکردی هماهنگ و همه‌جانبه شامل:

• تحریک تقاضا
• اصلاح سیاست‌های بورس کالا
• تسهیل صادرات
• و مدیریت روانی جامعه

بازار را از بحران کنونی خارج کرده و به سمت پایداری هدایت کند. تنها با هم‌افزایی سیاست‌ها می‌توان امیدوار بود که بازار آهن ایران از لبه پرتگاه فاصله بگیرد.