تعرفه ۱۳۰ دلاری عراق؛ سد تازه صادرات میلگرد ایران
طی سالهای گذشته، عراق همواره یکی از مقاصد کلیدی صادرات فولاد ایران، بهویژه در بخش میلگرد بوده است. مجاورت جغرافیایی، هزینههای حملونقل پایین، و تقاضای بالای عراق برای بازسازی زیرساختها پس از جنگ، این کشور را به یک بازار استراتژیک برای صادرکنندگان ایرانی تبدیل کرده بود. در این میان، میلگرد بهعنوان یکی از مهمترین محصولات صادراتی ایران، سهم قابل توجهی از صادرات فولاد به عراق را به خود اختصاص داده بود. اما تصمیم ناگهانی دولت عراق مبنی بر اعمال تعرفه ۱۳۰ دلاری بر واردات میلگرد، ورق را برگرداند و بازار عراق را که سالها برای تولیدکنندگان ایرانی نقش منجی داشت، به یک چالش بزرگ تبدیل کرده است.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!این اقدام دولت عراق نهتنها سودآوری صادرکنندگان را بهشدت تحت تأثیر قرار داده، بلکه بهنوعی زنگ خطری جدی برای کل زنجیره فولاد ایران محسوب میشود. اکنون صادرکنندگان ایرانی نهتنها با خطر حذف شدن از بازار عراق روبهرو هستند، بلکه باید نگران تکرار این سناریو از سوی سایر کشورهای منطقه نیز باشند. آنچه بیش از همه نگرانکننده است، پیامدهای روانی این تصمیم برای بازار داخلی ایران است؛ بازاری که در نبود تقاضای قوی داخلی، همواره به صادرات بهعنوان یک راه تنفسی نگاه میکرد.
تعرفهای که سود صادرات را به صفر رساند
افزایش ناگهانی تعرفه واردات میلگرد به ۱۳۰ دلار به ازای هر تن، عملاً سود صادراتی شرکتهای ایرانی را به صفر رسانده است. در حالیکه هزینه تمامشده تولید در ایران بهدلایل مختلفی از جمله افزایش نرخ انرژی، مشکلات تأمین مواد اولیه، قطعی برق، نوسانات ارزی و ظرفیت پایین تولید بالا رفته است، این تعرفه سنگین دیگر توجیه اقتصادی برای صادرات باقی نمیگذارد. بهبیان ساده، تولیدکننده ایرانی باید کالایی را با هزینه بالا تولید کند، در شرایطی پرریسک آن را صادر کند، و در نهایت بخشی از سود احتمالیاش را در قالب تعرفه سنگین، از دست بدهد. چنین شرایطی، نهتنها صادرکننده را از بازار عراق خارج میکند، بلکه به بیثباتی بیشتر در تصمیمگیریهای تولید و سرمایهگذاری نیز دامن میزند.
نکته نگرانکننده دیگر آن است که این تعرفه فعلاً تنها بر میلگرد اعمال شده، اما بسیاری از کارشناسان پیشبینی میکنند در آینده نزدیک ممکن است سایر مقاطع فولادی مانند تیرآهن، کلاف و نبشی نیز در فهرست تعرفههای جدید عراق قرار گیرند. این چشمانداز مبهم، باعث شده تا تولیدکنندگان بزرگ نیز در برنامهریزیهای صادراتی خود تجدیدنظر کرده و بسیاری از قراردادهای پیشین با طرفهای عراقی را به حالت تعلیق درآورند.
صنعت فولاد ایران؛ اسیر یک زنجیره از بحرانها
برای درک بهتر عمق بحران، کافیست نگاهی به مجموعه مشکلاتی بیندازیم که پیش از تعرفه عراق نیز گریبان صنعت فولاد ایران را گرفته بود. یکی از جدیترین مشکلات، ناترازی شدید در تأمین انرژی، بهویژه برق و گاز است. بسیاری از کارخانههای فولادی تنها در روزهای محدود و آن هم با ظرفیت کاهشیافته قادر به تولید هستند. این محدودیتها باعث کاهش بهرهوری، افزایش هزینههای سربار، تاخیر در تحویل سفارشها و حتی تهدید تعطیلی واحدهای کوچکتر شده است. برخی واحدهای نورد و فولادسازی بخش خصوصی، گزارش دادهاند که در طول تابستان تنها ۳۰ تا ۴۰ درصد ظرفیت اسمی خود را فعال نگه داشتهاند که این مسئله در درازمدت باعث از دست رفتن بازارهای داخلی و خارجی خواهد شد.
از سوی دیگر، مسئله نرخ ارز و سیاستهای ارزی سختگیرانه نیز به گرهای بزرگ در مسیر صادرات تبدیل شده است. صادرکنندگان برای بازگشت ارز حاصل از صادرات با موانعی چون الزام به ارائه ضمانتنامههای سنگین بانکی، تعهدات سفتوسخت ارزی و نرخهای غیررسمی مبادله ارز مواجه هستند. نوسانات پیدرپی نرخ ارز و تصمیمات غیرقابل پیشبینی بانک مرکزی، شرایطی پرریسک برای هر نوع قرارداد خارجی بهوجود آوردهاند. در چنین فضایی، صادرات دیگر نه یک فرصت سودآور، بلکه یک ماجراجویی پرهزینه است که بسیاری از شرکتها ترجیح میدهند از آن صرفنظر کنند.
بدون اصلاحات فوری، بحران صادرات فولاد تعمیق خواهد یافت
همانطور که سیاستهای اقتصادی دولت عراق تهدیدی بیرونی برای صادرات محسوب میشوند، ناتوانی در اصلاح سیاستهای داخلی نیز بهنوعی خیانت به صنعت فولاد کشور است. فعالان بازار بارها هشدار دادهاند که بدون یک بازنگری اساسی در رویکرد دولت نسبت به صنایع صادراتمحور، هیچ شانسی برای بازگشت به بازارهای منطقهای باقی نخواهد ماند. پیشنهادهای مشخصی نیز از سوی انجمنهای صنفی و اتحادیهها ارائه شده است: کاهش دخالت دولت در قیمتگذاری انرژی، رفع موانع صادراتی، تسهیل فرایند بازگشت ارز، کاهش محدودیتهای ارزی و تعریف مشوقهای صادراتی برای حضور در بازارهای جدید. اما متأسفانه، تاکنون ارادهای جدی برای اجرای این اصلاحات مشاهده نشده است.
از سوی دیگر، تحولات اخیر در کشورهای دیگر منطقه مانند پاکستان، گرجستان و سوریه نشان میدهد که بسیاری از این کشورها نیز بهدنبال حمایت از تولید داخلی خود هستند و ممکن است بهزودی اقدامات مشابهی با عراق انجام دهند. این یعنی فرصت ایران برای صادرات فولاد به بازارهای همسایه، روزبهروز محدودتر میشود و اگر بهفکر تنوعبخشی به بازارهای هدف و اصلاح زیرساختهای صادراتی نباشیم، بهزودی با بنبستی جدی در حوزه صادرات فولاد مواجه خواهیم شد.
بحران عراق، هشدار برای فردای صنعت فولاد
وضع تعرفه ۱۳۰ دلاری عراق تنها یک تصمیم اقتصادی نیست؛ این یک زنگ هشدار بلند برای صنعت فولاد ایران است که باید بسیار جدی گرفته شود. این بحران نشان داد که اتکا به یک یا دو بازار صادراتی، بدون پشتوانه سیاستی مناسب، میتواند بهسرعت تبدیل به پاشنه آشیل صادرات شود. صنعت فولاد ایران، که از نظر ظرفیت تولید پتانسیل بالایی دارد، برای شکوفایی واقعی نیازمند تصمیمات استراتژیک، حمایتهای هوشمندانه، و یک رویکرد صادراتمحور و منعطف است.
سایت آهن۶۶۶ بهعنوان مرجع تخصصی تحلیل بازار فولاد و آهنآلات کشور، تأکید میکند که تداوم وضعیت کنونی، میتواند منجر به کاهش سهم ایران در بازارهای جهانی، افت ارزش سهام شرکتهای فولادی، و حتی تعطیلی زودهنگام واحدهای تولیدی شود. اکنون زمان آن رسیده که دولت و بخش خصوصی، در یک اقدام مشترک، برای نجات صادرات فولاد ایران، راهبردهای نوین تدوین و عملیاتی کنند؛ پیش از آنکه زمان از دست برود.