چرخ کند نوردکاران فولاد ایران؛ ۷۰ کارخانه، ۴۰٪ ظرفیت فعال و دغدغههای جدی
صنعت فولاد ایران، به عنوان یکی از ستونهای اصلی توسعه صنعتی کشور و یکی از بخشهای مهم زنجیره تولید و اشتغال، در شرایطی فعالیت میکند که رکود داخلی و جهانی تولید و مصرف، چالشهای جدی برای فعالان این حوزه ایجاد کرده است. بررسیهای تازه نشان میدهد که از مجموع ۷۰ واحد نورد فعال در کشور، تنها حدود ۴۰ درصد ظرفیت تولیدی مورد استفاده قرار گرفته و بیش از نیمی از توان بالقوه این صنعت بلااستفاده مانده است. این وضعیت، که نشانهای از کاهش بهرهوری و خستگی ساختاری در صنعت فولاد ایران است، در صورت ادامه یافتن میتواند اثرات طولانیمدتی بر اشتغال، ارزش افزوده و صادرات کشور داشته باشد.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!وضعیت فعلی نوردکاران فولاد ایران
به گفته دبیر انجمن نوردکاران فولادی، واحدهای نورد کشور اکنون تنها با ۴۰ درصد ظرفیت واقعی خود فعالیت میکنند. این آمار نشان میدهد که بخش بزرگی از توان تولیدی موجود، به دلیل کاهش تقاضا، محدودیتهای صادراتی، و سیاستهای ناکارآمد داخلی، نیمهفعال باقی مانده است. تعداد واحدهای فعال در بخش خصوصی بیش از ۷۰ واحد است که نزدیک به ۸۰ هزار نفر اشتغال مستقیم ایجاد کردهاند، اما شرایط فعلی موجب شده است که بسیاری از کارکنان با کاهش ساعات کاری و حقوق مواجه شوند و این امر فشار اجتماعی و اقتصادی بر خانوادهها وارد میکند. نکته مهم این است که در سالهای گذشته، همین واحدها توانسته بودند تا چهار میلیارد دلار صادرات محصولات نهایی فولادی داشته باشند، اما اکنون رکود تقاضا و سیاستهای محدودکننده صادرات، باعث شده بخش عمدهای از ظرفیت تولید بلااستفاده بماند، در حالی که سرمایهگذاری سنگینی در زیرساختها و تجهیزات انجام شده است.
سیاستهای ناکارآمد و محدودیتها
دبیر انجمن نوردکاران با اشاره به مشکلات فعلی تأکید میکند که دلیل اصلی کاهش تولید نه کمبود مواد اولیه بلکه سیاستهای داخلی نادرست است. از مجموع حدود ۳۰ میلیون تن شمش فولادی تولیدی کشور، تنها ۱۲ میلیون تن صادر میشود و حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیون تن برای بازار داخلی در دسترس است. این شرایط باعث شده است که واحدهای نوردی که ظرفیت جذب بیشتری دارند، با کمبود خوراک مواجه شوند و ناچار باشند با حداقل ظرفیت فعالیت کنند. کارشناسان اقتصادی معتقدند که فعالسازی همین ظرفیتهای خالی نیازمند سرمایهگذاری جدید نیست و تنها با بازنگری در سیاستهای صادراتی و هدایت بخشی از شمش صادراتی به چرخه داخلی، میتوان اشتغال، تولید و ارزش افزوده بیشتری ایجاد کرد. چنین اقدامی علاوه بر کاهش وابستگی به واردات محصولات فولادی با ارزش افزوده پایین، میتواند به شکل مستقیم درآمدهای ارزی کشور را نیز افزایش دهد و از خروج ارز جلوگیری کند.
رکود جهانی فولاد و وضعیت ایران
تصویر جهانی صنعت فولاد
بر اساس گزارش انجمن جهانی فولاد، در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۲۵، تنها هند از میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد، رشد مثبت تولید را تجربه کرده است. سایر کشورها، از جمله چین، ژاپن و ایران، با کاهش نسبی تولید مواجه شدهاند. عمده دلایل این کاهش در سطح جهانی شامل رکود در پروژههای عمرانی، افت بازار مسکن چین، فشارهای زیستمحیطی در اروپا و شرق آسیا و کاهش سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی است. در چنین شرایطی، بسیاری از فولادسازان برای جلوگیری از زیانهای مالی و اقتصادی، اقدام به تعدیل ظرفیت، کاهش تولید و در برخی موارد تعدیل نیروی انسانی کردهاند. هند با تکیه بر رشد سریع تقاضای داخلی و سیاستهای حمایتی دولت توانسته است جایگاه خود را به عنوان یکی از قدرتهای نوظهور صنعت فولاد تثبیت کند و حتی وارد رقابت جدی با تولیدکنندگان سنتی شود. تحلیلگران میگویند این روند میتواند نقشه رقابت جهانی فولاد را در آینده نزدیک تغییر دهد و کشورهای دیگر برای حفظ سهم بازار مجبور به اتخاذ راهکارهای استراتژیک شوند.
فولاد ایران در معادله جهانی
ایران نیز همچنان جایگاه خود را در میان ۱۰ تولیدکننده برتر جهان حفظ کرده، اما کاهش تولید حدود ۲.۷ درصدی نشان میدهد که بخشی از این افت ناشی از چالشهای داخلی است. محدودیتهای انرژی، سیاستهای صادراتی متغیر و رکود پروژههای عمرانی موجب شدهاند که ظرفیت بالقوه تولید کشور، به طور کامل مورد استفاده قرار نگیرد. چندپارگی تصمیمگیری در وزارتخانهها، تغییرات مکرر بخشنامهها و نبود هماهنگی بین سازمانهای مرتبط، مزیت رقابتی ایران را در برخی بازارهای منطقهای کاهش داده و موجب شده است که تولیدکنندگان ایرانی نتوانند به طور مؤثر از ظرفیتهای صادراتی و داخلی بهرهبرداری کنند.
تهدید صادرات غیررسمی برای زنجیره فولاد
یکی از آسیبهای جدی صنعت فولاد ایران، صادرات غیررسمی است. اختلاف میان نرخ ارز رسمی و بازار آزاد باعث شده است بخشی از محصولات عرضهشده در بورس کالا، به جای ورود به صنایع پاییندستی، از مسیرهای غیررسمی به کشورهای همسایه صادر شوند. این اتفاق علاوه بر خروج مواد اولیه از چرخه تولید داخلی، تهدیدی برای صادرات رسمی محسوب میشود زیرا این کالاها با نرخهای پایینتر وارد بازارهای هدف میشوند و رقابتپذیری صادرات قانونی را کاهش میدهند. کارشناسان بازار پیشنهاد میکنند که دولت با الزام به صدور گواهی صادراتی، رصد دقیق مبادلات گمرکی و کنترل جریان محصولات، این روند را متوقف کند تا ارز حاصل از صادرات به کشور بازگردد و فرآیند صادرات بهصورت شفاف در بستر بورس کالا انجام شود.
فرصتهای فراموششده در ظرفیت تولید
صنعت نورد فولاد ایران با وجود مشکلات فعلی، یکی از ظرفیتهای کلیدی توسعه صنعتی کشور به شمار میرود. فعالسازی ظرفیتهای بلااستفاده میتواند علاوه بر افزایش تولید و اشتغال پایدار، موجب کاهش وابستگی به صادرات مواد خام و افزایش ارزش افزوده شود. بررسی بازار داخلی نشان میدهد که قیمت ورقهای سیاه مانند ST52 و ST37 در برخی کارخانهها با ثبات و در برخی ضخامتها با افزایش اندک ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ تومانی معامله شده است. ورقهای گالوانیزه، روغنی و رنگی تقریباً بدون تغییر قیمت معامله میشوند و پروفیلها نیز عمدتاً ثابت بودهاند. نبشی و ناودانی با کاهش اندک مواجه شدهاند. این روند نشان میدهد که بازار به آرامی در حال واکنش به تغییرات تولید و سیاستهای عرضه است و با اتخاذ تصمیمات درست، میتوان پویایی و ثبات بیشتری در قیمتها ایجاد کرد.
چشمانداز و راهکارهای توسعه پایدار
برای رسیدن به پویایی پایدار در صنعت فولاد ایران، نیاز است نگاه سیاستگذاریها از تمرکز صرف بر صادرات شمش خام به سمت تولید و صادرات محصولات نهایی با ارزش افزوده بالا تغییر کند. چنین رویکردی باعث میشود ایران نهتنها جایگاه خود را در میان تولیدکنندگان جهانی حفظ کند، بلکه بتواند از رکود جهانی فولاد به نفع خود بهره ببرد. ظرفیتهای موجود بدون نیاز به سرمایهگذاری جدید، تنها با اراده و برنامهریزی صحیح میتوانند به رشد اقتصادی، اشتغال پایدار و افزایش ارزآوری کشور منجر شوند.
چرخ صنعت فولاد ایران، امروز نه به دلیل کمبود مواد اولیه، بلکه به دلیل سیاستهای ناهماهنگ و محدودیتهای داخلی کند میچرخد. اصلاح سیاستها و هدایت صحیح تولید و صادرات، میتواند ظرفیتهای معطلمانده را فعال کند و صنعت فولاد ایران را به مسیر رشد پایدار بازگرداند.
نتیجهگیری
صنعت نورد فولاد ایران دارای ظرفیتهای عظیم اقتصادی و اشتغالزایی است که تنها با اصلاح سیاستها، بهینهسازی مسیر تولید و هدایت صحیح صادرات میتواند شکوفا شود. سایت آهن۶۶۶ همواره با ارائه تحلیلهای دقیق و بهروز، تلاش میکند تا فعالان صنعت فولاد بتوانند تصمیمات استراتژیک و کاربردی برای آینده خود اتخاذ کنند.
