ضربالاجل ارزی بانک مرکزی؛ تکلیف تازه فولادیها در بازپرداخت بدهیها
به گزارش آهن 666 بازار آهن و فولاد ایران در حالی به نیمه دوم سال ۱۴۰۴ رسیده است که نشانههای نگرانکنندهای از کاهش صادرات محصولات نهایی فولادی به چشم میخورد. اگرچه آمارهای کلی حکایت از رشد ارزش صادرات زنجیره فولاد دارند، اما بررسی جزئیات نشان میدهد که این افزایش بیشتر ناشی از فروش مواد اولیهای همچون سنگآهن، کنسانتره و گندله است، نه افزایش صادرات محصولات با ارزشافزوده بالا مانند میلگرد و تیرآهن. این موضوع به روشنی نشان میدهد که روند فعلی صادرات، بیش از آنکه به تقویت بخشهای پاییندستی صنعت فولاد کمک کند، وابستگی کشور به خامفروشی را افزایش داده و فرصت حضور قدرتمند ایران در بازار محصولات نهایی فولادی را محدود کرده است. در کنار این مسئله، سیاستهای سختگیرانه بانک مرکزی در زمینه بازگشت ارز حاصل از صادرات و ضربالاجل جدید برای تسویه دیون ارزی، فضای فعالیت صادرکنندگان فولاد را بیش از پیش دشوار کرده و تهدیدهای تازهای برای آینده این صنعت به وجود آورده است.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!تعرفههای عراق و قفل شدن بازارهای سنتی صادرات میلگرد
یکی از مهمترین موانعی که در سال جاری سد راه صادرات فولاد ایران شده، تصمیم اخیر دولت عراق برای افزایش چشمگیر تعرفه واردات محصولات نهایی فولادی است. عراق طی سالهای گذشته به عنوان یکی از اصلیترین مقاصد صادرات میلگرد ایران شناخته میشد و سهم قابل توجهی از تولید داخلی ایران روانه این بازار میشد. اما با تغییر سیاستهای وارداتی، این کشور ترجیح داده است به جای واردات مستقیم میلگرد، شمش فولادی وارد کند و آن را در کارخانههای داخلی خود به میلگرد تبدیل نماید. این تغییر الگوی واردات به وضوح نشان میدهد که حتی بازارهایی که پیشتر به عنوان مقاصد سنتی و مطمئن شناخته میشدند، اکنون دیگر تضمینکننده فروش مستمر محصولات فولادی ایران نیستند. در نتیجه، نهتنها حجم صادرات میلگرد ایران به عراق کاهش چشمگیری داشته، بلکه رقبای منطقهای نیز جای خالی ایران را پر کردهاند و این شرایط رقابت را به نفع کشورهایی تغییر داده است که توانستهاند زنجیره ارزش فولاد را در داخل تکمیل کنند. این تغییرات برای ایران هشداری جدی است مبنی بر اینکه بدون سرمایهگذاری جدی در توسعه صنایع پاییندستی، بازارهای سنتی یکی پس از دیگری از دست خواهند رفت.
رشد خامفروشی؛ تهدیدی برای ارزشافزوده فولاد ایران
بر اساس آمار منتشر شده از سوی انجمن فولاد ایران، ارزش کل صادرات زنجیره فولاد در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۴ رشد حدود ۱۰ درصدی را تجربه کرده و به مرز ۳ میلیارد دلار رسیده است. با وجود این، جزئیات این آمار نشان میدهد که بخش اعظم این رشد به دلیل افزایش صادرات مواد اولیه بوده است. صادرات کنسانتره سنگآهن با رشد خیرهکننده ۸۰ درصدی همراه شده و گندله نیز با افزایش تقاضا در بازارهای جهانی سهم بیشتری از صادرات را به خود اختصاص داده است. اما در همین مدت، صادرات میلگرد با کاهش ۳۱ درصدی و صادرات تیرآهن با افت ۳۶ درصدی روبهرو شده است. این ترکیب آمارها نشاندهنده وابستگی روزافزون صادرات ایران به مواد خام و تضعیف موقعیت محصولات نهایی فولادی در بازار جهانی است. ادامه این روند نهتنها موجب کاهش درآمد ارزی پایدار میشود، بلکه به معنای از دست رفتن فرصت ایران برای تثبیت برند خود به عنوان تولیدکننده محصولات با ارزشافزوده بالا خواهد بود. این موضوع برای آینده صنعت فولاد ایران بسیار نگرانکننده است، چراکه کشورهای رقیب با تقویت صنایع پاییندستی خود میتوانند سهم بیشتری از بازارهای بینالمللی را در اختیار بگیرند، در حالی که ایران همچنان درگیر خامفروشی باقی خواهد ماند.
فشارهای بانکی و ضربالاجل بانک مرکزی
یکی دیگر از چالشهای جدی که صادرکنندگان فولاد ایران در سال جاری با آن مواجه شدهاند، سیاستهای جدید بانک مرکزی در خصوص بازگشت ارز صادراتی است. بانک مرکزی در بخشنامهای رسمی اعلام کرده که آخرین فرصت صادرکنندگان برای تسویه دیون ارزی مربوط به صادرات سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰، پایان شهریور ۱۴۰۴ خواهد بود و این مهلت به هیچ عنوان تمدید نخواهد شد. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده است که بسیاری از صادرکنندگان با مشکلات عدیدهای در زمینه بازگشت ارز حاصل از صادرات خود روبهرو هستند. محدودیتهای نقلوانتقال پول، افزایش کارمزد خدمات بانکی و تغییر نرخهای کارمزد ارزی، هزینههای صادرکنندگان را به شدت افزایش داده و حاشیه سود آنها را کاهش داده است. از سوی دیگر، همزمانی این سیاست با افت تقاضا در بازارهای هدف و محدودیتهای ناشی از تعرفهها، فشار مضاعفی را بر تولیدکنندگان و صادرکنندگان فولادی وارد کرده است. اگر این روند ادامه پیدا کند، انگیزه سرمایهگذاری در تولید محصولات نهایی با ارزشافزوده بالا کاهش یافته و مسیر صنعت فولاد ایران بیش از پیش به سمت خامفروشی سوق پیدا خواهد کرد.
پیامدهای منطقهای و ضرورت بازنگری در سیاستها
افت صادرات میلگرد و تیرآهن تنها به معنای کاهش درآمد ارزی نیست، بلکه نشانهای آشکار از تضعیف موقعیت ایران در رقابت منطقهای محسوب میشود. بازار جهانی فولاد اگرچه در حال حاضر با ثبات نسبی همراه است، اما تهدیدهایی همچون احتمال بازگشت تحریمهای بینالمللی موسوم به «اسنپبک» و تنشهای سیاسی منطقهای، هر لحظه میتواند شرایط را تغییر دهد. در چنین فضایی، اتکای بیش از حد به صادرات مواد خام نهتنها کشور را در برابر شوکهای قیمتی آسیبپذیر میکند، بلکه فرصت تثبیت برند ایران در بازار محصولات نهایی را نیز از بین خواهد برد. کارشناسان صنعت فولاد هشدار میدهند که ادامه روند فعلی به معنای کاهش توان ایران برای تأثیرگذاری بر بازارهای منطقهای است و این موضوع در بلندمدت میتواند جایگاه کشور را به شدت تضعیف کند. راهکار اصلی برای عبور از این شرایط، بازنگری در سیاستهای صادراتی، محدود کردن خامفروشی و حمایت واقعی از توسعه صنایع پاییندستی است تا ارزشافزوده و درآمد ارزی به جای مواد خام، از محل فروش محصولات نهایی تأمین شود.
مسیر آینده فولاد ایران در گرو اصلاح سیاستها
با نگاهی به آمارها و تحولات اخیر میتوان به وضوح دریافت که رشد چند میلیارد دلاری صادرات فولاد ایران بیش از آنکه ناشی از تقویت صادرات محصولات نهایی باشد، حاصل افزایش فروش مواد خام است. این در حالی است که صادرات میلگرد و تیرآهن با کاهش چشمگیر روبهرو شده و تعرفههای سنگین بازارهایی مانند عراق، فرصتهای صادراتی ایران را محدود کردهاند. در کنار این شرایط، فشارهای ارزی و سیاستهای بانکی داخلی، مسیر فعالیت صادرکنندگان فولادی را بیش از پیش دشوار ساخته و تهدیدی جدی برای آینده صنعت فولاد کشور به شمار میرود. بنابراین، اگر سیاستگذاران به دنبال تقویت جایگاه ایران در بازارهای جهانی و دستیابی به درآمد ارزی پایدار هستند، باید رویکردی جدید در پیش بگیرند که تمرکز آن بر حمایت از تولید محصولات نهایی و کاهش وابستگی به خامفروشی باشد. تنها در این صورت است که میتوان توازن را به بازار فولاد بازگرداند و موقعیت ایران را در رقابت منطقهای حفظ کرد.
