جهش ۴۵ درصدی قیمت ورق فولادی؛ دلایل پنهان و تأثیر آن بر بازار آهن ایران
بازار فولاد در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ با یکی از پرتلاطمترین مقاطع خود روبهرو شد. در حالی که انتظار میرفت پس از ثبات نسبی در بهار، قیمتها در مسیر آرامی قرار گیرند، ناگهان ورق فولادی – بهویژه ورق گرم – با جهشی چشمگیر مواجه شد و طی کمتر از یک ماه، بهای آن حدود ۴۵ درصد افزایش یافت. این رشد ناگهانی، موجی از نگرانی را در میان صنایع پاییندستی، مصرفکنندگان و حتی سرمایهگذاران بازار آهن به وجود آورد.
تحلیلها نشان میدهد که این رشد صرفاً ناشی از نوسانات لحظهای بازار نیست، بلکه حاصل مجموعهای از عوامل ساختاری و اقتصادی از جمله افزایش بهای انرژی، تغییرات در سیاستهای عرضه فولاد مبارکه، و نوسانات نرخ ارز است. سایت آهن۶۶۶ در این گزارش تحلیلی، به بررسی همه این عوامل و اثرات زنجیرهای آن بر بازار فولاد ایران میپردازد تا تصویری جامع از وضعیت کنونی و مسیر احتمالی آینده ارائه دهد.
دلایل اصلی جهش ۴۵ درصدی قیمت ورق فولادی
افزایش هزینههای تولید و انرژی؛ محرک اصلی صعود قیمتی
صنعت فولاد بهشدت وابسته به هزینههای انرژی و مواد اولیه است. در ماههای گذشته، افزایش قابلتوجه قیمت برق، گاز و زغالسنگ، به همراه رشد جهانی قیمت سنگآهن، هزینه تولید اسلب و بیلت را بهشکل محسوسی افزایش داده است. از آنجا که ورق گرم مستقیماً از اسلب تولید میشود، هر تغییر در قیمت نهادههای پایه بهسرعت در قیمت نهایی ورق منعکس میشود.
برای مثال، افزایش تعرفههای انرژی در واحدهای صنعتی، بهویژه در فصل تابستان که محدودیت مصرف برق وجود دارد، فشار هزینهای زیادی به فولادسازان وارد کرد. علاوه بر این، برخی کارخانهها به دلیل تعمیرات اساسی و کاهش ظرفیت تولید، با افت عرضه مواجه شدند و همین موضوع شکاف بین عرضه و تقاضا را بیشتر کرد. در نتیجه، قیمت تمامشده هر تن ورق گرم نسبت به ماه گذشته بهطور میانگین بیش از ۳۰ درصد رشد داشت که در نهایت در بازار آزاد به جهش ۴۵ درصدی منجر شد.
محدودیت عرضه در بورس کالا و تأثیر سیاستهای جدید
یکی از نقاط عطف تحولات اخیر، تصمیم فولاد مبارکه برای تفکیک نمادهای معاملاتی ورق گرم به دو گروه «HR» و «HB» در بورس کالا بود. این اقدام، از نگاه بسیاری از فعالان بازار، باعث کاهش عمق معاملات و محدود شدن دسترسی مصرفکنندگان واقعی به ورق شد. پیش از این، عرضه ورق گرم در قالب یک نماد واحد انجام میشد که امکان رقابت سالمتری را برای خریداران واقعی فراهم میکرد. اما با دوپاره شدن نمادها، بخشی از عرضه به خریداران خاص و گروههای محدود اختصاص یافت که این مسئله، رقابت مصنوعی و افزایش غیرمنطقی قیمتها را در پی داشت.
دبیر سندیکای تولیدکنندگان لوله و پروفیل بارها هشدار داده بود که این تفکیک به زیان تولیدکنندگان پاییندستی تمام خواهد شد. اما با وجود این هشدارها، سیاست اجرا شد و نتیجه آن، شکلگیری رقابتی نزدیک به ۳۰ درصد در معاملات ورق گرم بود. در عمل، قیمتها در عرض کمتر از ۳۰ روز کاری حدود ۴۵ درصد رشد کردند؛ موضوعی که به گفته کارشناسان، نشانهای از ضعف سازوکار نظارتی و نبود توازن در سیاستهای عرضه است.
نقش نرخ ارز و تورم جهانی در تحریک بازار
عامل مهم دیگری که نمیتوان از آن غافل شد، تأثیر مستقیم نرخ ارز بر بازار فولاد است. در دورههایی که نرخ دلار در بازار آزاد افزایش پیدا میکند، صنایع فولادی نیز برای هماهنگی با هزینههای جایگزینی و نرخهای جهانی، قیمت محصولات خود را بالا میبرند. علاوه بر آن، رشد جهانی تورم و افزایش قیمت مواد خام فولادی در بازارهای بینالمللی باعث شده تا تولیدکنندگان داخلی نیز فشار مضاعفی را احساس کنند. بنابراین، حتی اگر هزینه تولید در داخل ثابت بماند، مقایسه قیمتها با نرخ جهانی فولاد، بازار داخلی را به سمت افزایش قیمت سوق میدهد.
فشار بر صنایع پاییندستی و تهدید اشتغال در زنجیره فولاد
افزایش ناگهانی قیمت ورق فولادی، بیشترین ضربه را به صنایع پاییندستی وارد کرده است؛ صنایعی مانند تولیدکنندگان لوله و پروفیل، بدنه خودرو، سازندگان تجهیزات صنعتی، و فعالان حوزه ساختوساز. این صنایع بهصورت مستقیم به ورق فولادی وابستهاند و حتی افزایش جزئی در قیمت مواد اولیه میتواند سودآوری آنها را به خطر اندازد.
در حال حاضر، بسیاری از تولیدکنندگان کوچک و متوسط در تأمین مواد اولیه دچار مشکل شدهاند و برخی ناچار به کاهش ظرفیت تولید یا توقف موقت فعالیتهای خود شدهاند. از نگاه فعالان بازار، بیتفاوتی نهادهای نظارتی و وزارت صمت نسبت به این تحولات، زمینهساز تعمیق بحران شده است. اگر سیاستهای عرضه و نظارت در بورس کالا اصلاح نشود، احتمال از دست رفتن هزاران فرصت شغلی در زنجیره فولاد وجود دارد.
یکی از مهمترین پیامدهای تداوم این روند، انتقال فشار قیمتی از تولیدکننده به مصرفکننده نهایی است؛ یعنی در نهایت، بازار مسکن، خودرو و صنایع عمرانی با افزایش هزینه تمامشده روبهرو خواهند شد که میتواند به رکود در سایر بخشهای اقتصادی نیز دامن بزند.
بررسی بازار آزاد؛ از ورق سیاه تا گالوانیزه و روغنی
نگاهی دقیقتر به آمارهای روز ۱۶ مهرماه ۱۴۰۴ نشان میدهد که روند افزایش قیمت فقط محدود به ورق گرم نبوده و سایر محصولات فولادی نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند. در بازار آزاد، ورق سیاه فولاد مبارکه سایز ۱۰۰۰ با رشد روزانه ۳.۳ درصدی به قیمت ۴۸ هزار و ۱۸۰ تومان در هر کیلوگرم رسید. این رقم در مقایسه با میانگین ماه گذشته، رشد بیش از ۱۰ درصدی را نشان میدهد.
ورق گالوانیزه تولید شرکت شهریار تبریز نیز با عرض ۱۲۵۰ میلیمتر و ضخامت ۲ میلیمتر، به قیمت ۶۲ هزار و ۷۳۰ تومان معامله شد که رشدی ۰.۷ درصدی داشت. ورق گالوانیزه شهرکرد نیز بهصورت میانگین ۰.۸ درصد افزایش را ثبت کرد. ورق روغنی فولاد مبارکه هم با رشد ۰.۹ درصدی، در سطح ۵۲ هزار تومان معامله شد. این آمارها بهروشنی نشان میدهد که جو روانی افزایش قیمت، به تمام زیرمجموعههای زنجیره ورق فولادی سرایت کرده و انتظارات تورمی را در میان خریداران و فروشندگان تقویت کرده است.
راهکارهای پیشنهادی برای بازگرداندن تعادل به بازار فولاد
در شرایط فعلی، برای بازگرداندن ثبات و جلوگیری از افزایش بیشتر قیمتها، مجموعهای از اقدامات هماهنگ میان دولت، نهادهای نظارتی و شرکتهای بزرگ فولادی ضروری است.
نخستین گام باید بازبینی در سازوکار عرضه در بورس کالا باشد. افزایش حجم عرضه عمومی، حذف محدودیتهای نمادهای معاملاتی، و ایجاد امکان دسترسی مستقیم برای مصرفکنندگان واقعی از جمله مهمترین اقدامات اصلاحی است.
علاوه بر این، فرمول تعیین قیمت پایه باید بهگونهای تنظیم شود که تنها بخشی از نرخ ارز آزاد را منعکس کند، نه بهطور کامل با آن هماهنگ شود. در غیر این صورت، هر نوسان کوچک در بازار ارز میتواند موجی از افزایش قیمت در بازار فولاد ایجاد کند.
نظارت دقیق بر رفتار خریداران عمده، مقابله با واسطهگریهای غیرمولد و شفافسازی اطلاعات معاملاتی نیز از جمله ابزارهایی است که میتواند به بازگرداندن اعتماد و آرامش به بازار کمک کند.
آینده بازار فولاد در گرو اصلاح سیاستها
جهش ۴۵ درصدی قیمت ورق فولادی نشان داد که بازار فولاد ایران به شدت حساس و آسیبپذیر است. این جهش تنها ناشی از تغییرات لحظهای در عرضه و تقاضا نیست، بلکه حاصل مجموعهای از تصمیمات مدیریتی، نوسانات اقتصادی و فشارهای هزینهای است که در نبود نظارت مؤثر، به بحرانی تمامعیار تبدیل شده است.
اگرچه افزایش قیمت فولاد در کوتاهمدت ممکن است به سود تولیدکنندگان بزرگ باشد، اما در بلندمدت، اثرات منفی آن بر صنایع پاییندستی، اشتغال و رشد اقتصادی کشور جبرانناپذیر خواهد بود. بازار فولاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به تعادل، شفافیت و ثبات است.
سایت آهن۶۶۶ بهعنوان یکی از رسانههای تخصصی حوزه آهن و فولاد، همچنان روند بازار ورق فولادی را بهطور دقیق رصد کرده و آخرین تحلیلها، قیمتها و سیاستهای عرضه را برای آگاهی مخاطبان و فعالان این صنعت منتشر خواهد کرد.
