بحران در صنعت فولاد ایران: کاهش عرضه و افزایش هزینه انرژی، فولادکاران در آستانه زیان
صنعت فولاد ایران بهعنوان یکی از مهمترین صنایع استراتژیک کشور، نقشی تعیینکننده در رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال، ارزآوری و توسعه زیرساختها ایفا میکند. اما این صنعت که سالها بر پایه انرژی ارزان و منابع فراوان گاز طبیعی شکل گرفته بود، امروز با چالشهای عمیقی روبهرو شده است. کاهش عرضه محصولات فولادی در بورس کالا، افت معاملات شمش و آهن اسفنجی، افزایش هزینههای انرژی و محدودیتهای زیرساختی، مجموعهای از تهدیدات را شکل دادهاند که نه تنها سودآوری فولادکاران را کاهش داده بلکه برخی واحدها را به آستانه زیاندهی رسانده است. این وضعیت زنگ خطری جدی برای آینده صنعت فولاد کشور محسوب میشود و لزوم اتخاذ راهکارهای فوری و سیاستهای حمایتی را دوچندان کرده است.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!کاهش معاملات شمش فولاد در بورس کالا
افت محسوس حجم معاملات
بررسی معاملات روز ۲۴ شهریور ۱۴۰۴ در تالار صنعتی و معدنی بورس کالای ایران نشان داد که نسبت معاملات به عرضه شمش فولادی تنها ۴۳ درصد بوده است. این رقم در مقایسه با هفته قبل که حدود ۷۴ درصد ثبت شده بود، کاهش چشمگیری معادل ۳۱ واحد درصد را نشان میدهد. این افت سنگین بیانگر کاهش قابل توجه تقاضا در بازار است. کاهش جذابیت خرید شمش از بورس کالا میتواند ناشی از کمبود نقدینگی در میان خریداران، افت تقاضای داخلی و نگرانیهای آیندهنگر درباره هزینههای تولید باشد.
جزئیات عرضه و قیمت
در این روز، ۱۴۷ هزار و ۴۵۰ تن شمش فولاد عرضه شد که تقاضا برای آن تنها ۰.۸ برابر عرضه بود. به عبارت دیگر، بخش قابلتوجهی از عرضهها بدون مشتری باقی ماند و در نهایت فقط ۴۳ درصد آنها معامله شد. قیمت میانگین موزون معاملات نیز به ۳۰,۵۹۲ تومان بهازای هر کیلوگرم رسید که در مقایسه با هفته قبل، ۰.۸ درصد کاهش داشت. این روند نشان میدهد که بازار فولاد با رکود نسبی مواجه شده و خریداران چندان تمایلی به خرید در شرایط فعلی ندارند.
رشد قیمت پایه شمش؛ سیگنال کمبود نقدینگی
با وجود افت معاملات، قیمت پایه شمش در بازه ۲۹,۲۰۰ تا ۳۰,۹۶۹ تومان اعلام شد که میانگین آن در مقایسه با هفته گذشته ۱.۹ درصد افزایش داشت. این اتفاق در ظاهر متناقض به نظر میرسد، زیرا افزایش قیمت پایه معمولاً باید با تقاضای بالاتر همراه باشد. اما تفاوت چشمگیر میان معاملات نقدی و اعتباری، واقعیت بازار را آشکار میکند.
در بخش نقدی، تقاضا بسیار ضعیف بوده و بسیاری از خریداران توان مالی کافی برای خرید نقدی نداشتند. در مقابل، عرضههای اعتباری با استقبال بیشتری مواجه شدند که نشاندهنده کمبود شدید نقدینگی در بازار است. فعالان بازار ترجیح میدهند به جای پرداخت نقدی، خریدهای خود را بهصورت اعتباری انجام دهند تا بتوانند فشار مالی خود را مدیریت کنند. این وضعیت بهخوبی گویای شرایط شکننده نقدینگی در بخش فولاد است و میتواند در ادامه مسیر، به کاهش معاملات واقعی و رکود گستردهتر منجر شود.
وضعیت آهن اسفنجی؛ نشانهای از فشار بر زنجیره فولاد
در روز ۲۳ شهریور ۱۴۰۴، تالار صنعتی بورس کالا شاهد عرضه ۱۹۱ هزار و ۳۰۰ تن آهن اسفنجی بود. با این حال، تنها ۳۹ درصد از عرضهها معامله شد و تقاضا معادل ۰.۵ برابر عرضه ثبت گردید. این موضوع نشاندهنده ضعف تقاضا در بازار مواد اولیه فولاد است.
قیمت میانگین موزون معاملات آهن اسفنجی به ۱۶,۶۴۹ تومان بهازای هر کیلوگرم رسید که در مقایسه با هفته قبل ۰.۳ درصد افزایش داشت. این تغییر کوچک در قیمت در حالی رخ داد که حجم معاملات بهشدت پایین بود. به عبارت دیگر، افزایش قیمت نه ناشی از رشد واقعی تقاضا، بلکه بیشتر حاصل فشار هزینههای تولید و رشد بهای انرژی بوده است. این موضوع زنگ خطری برای آینده زنجیره فولاد است، چراکه اگر مواد اولیه با افزایش هزینه همراه شوند اما تقاضا برای محصول نهایی کاهش یابد، حاشیه سود تولیدکنندگان فولاد به سرعت تحلیل میرود.
فشار هزینهای گاز بر صنعت فولاد
از مزیت انرژی ارزان تا تهدید اقتصادی
صنعت فولاد ایران طی دهههای گذشته بر پایه مزیت بزرگ انرژی ارزان رشد کرده بود. انتخاب روش احیای مستقیم برای تولید آهن اسفنجی نیز به دلیل دسترسی گسترده و ارزان به گاز طبیعی صورت گرفت. اما امروز شرایط تغییر کرده است. افزایش قیمت گاز، قطعیهای مکرر در فصل سرد و وضع مالیاتها و تعرفههای جدید، این مزیت بزرگ را به یک تهدید جدی برای بقای صنعت فولاد تبدیل کرده است.
دلایل افزایش فشار هزینهای
افزایش بهای گاز صنعتی، اعمال مالیات بر ارزش افزوده بهعنوان هزینه پنهان، هزینههای اضافی ناشی از انتقال و توزیع انرژی و همچنین سیاستهای ناپایدار قیمتگذاری، همه و همه موجب شدهاند که هزینه تمامشده تولید محصولات فولادی به شدت بالا برود. این در حالی است که قیمت محصولات فولادی در بازار به همان نسبت افزایش نیافته و همین مسئله باعث کاهش حاشیه سود و حتی زیاندهی برخی واحدهای تولیدی شده است.
زیاندهی واحدهای فولادی در فصل سرد
با شروع فصل زمستان، چالشهای فولادکاران دوچندان میشود. به دلیل مصرف بالای گاز در روش احیای مستقیم، کارخانههای فولادی در اولویت قطع گاز قرار میگیرند و همین موضوع باعث کاهش شدید ظرفیت تولید میشود. بسیاری از خطوط تولید مجبورند با حداقل ظرفیت فعالیت کنند و این مسئله بهرهوری آنها را کاهش میدهد.
پیامدهای این وضعیت بسیار گسترده است. کاهش تولید شمش و آهن اسفنجی موجب افت تولید محصولات نهایی فولادی شده و توان صادراتی کشور را نیز محدود کرده است. در چنین شرایطی، بسیاری از تولیدکنندگان به ناچار به سمت صادرات مواد خام مانند کنسانتره و گندله حرکت میکنند، چراکه تولید محصولات با ارزش افزوده بالا دیگر صرفه اقتصادی ندارد. نتیجه این روند، افزایش خامفروشی و از دست رفتن بخش بزرگی از ارزش افزوده در زنجیره فولاد کشور خواهد بود.
راهکارهای برونرفت از بحران انرژی در فولاد
اصلاح سیاستهای انرژی
برای حل این بحران، نخستین گام بازنگری در سیاستهای قیمتگذاری انرژی است. کاهش قیمت گاز برای واحدهای فولادی، حذف مالیات بر ارزش افزوده گاز بهعنوان خوراک صنعتی و کاهش هزینههای اضافی در بخش انتقال و توزیع، میتواند فشار قابلتوجهی از دوش تولیدکنندگان بردارد.
توسعه زیرساختهای گازی
بهبود زیرساختهای تأمین انرژی نیز اهمیت حیاتی دارد. ایجاد مخازن ذخیرهسازی گاز، توسعه شبکه انتقال و بهرهگیری از منابع انرژی جایگزین مانند انرژیهای تجدیدپذیر یا زغالسنگ، میتواند از شدت بحران در فصل سرد بکاهد. مدیریت هوشمند مصرف نیز باید در اولویت قرار گیرد تا صنایع کلیدی مانند فولاد با خاموشیهای ناگهانی مواجه نشوند.
حمایت از تولید داخلی و جلوگیری از خامفروشی
سیاستگذاران باید با حمایتهای مالی، تعرفهای و صادراتی، واحدهای فولادی را به تولید محصولات با ارزش افزوده بالا تشویق کنند. کاهش خامفروشی مواد اولیه مانند گندله و کنسانتره و تمرکز بر صادرات محصولات نهایی فولادی، میتواند علاوه بر حفظ اشتغال، ارزش اقتصادی بالاتری برای کشور ایجاد کند.
جمعبندی
کاهش عرضه فولاد در بورس کالا، افت معاملات نقدی، رشد هزینههای انرژی و بحران تأمین گاز، صنعت فولاد ایران را با چالشی بزرگ مواجه کرده است. اگر سیاستگذاران به سرعت وارد عمل نشوند و اصلاحات اساسی در سیاستهای انرژی و حمایت از تولید داخلی انجام نگیرد، زیاندهی گسترده واحدهای فولادی اجتنابناپذیر خواهد بود. صنعت فولاد بهعنوان ستون فقرات اقتصاد ایران نیازمند توجه ویژه و راهکارهای فوری است.
سایت آهن۶۶۶ همواره تلاش میکند با ارائه تحلیلهای جامع و دقیق از بازار فولاد و آهنآلات، فعالان این حوزه را در مسیر تصمیمگیریهای صحیح یاری کند.
