بحران بیسابقه در صنعت فولاد ایران؛ چرا تولیدکنندگان بزرگ بازار آهنآلات به مرز ضرر رسیدهاند؟
بحران جدی در سودآوری صنعت فولاد ایران
در سالهای اخیر، صنعت فولاد ایران که همواره بهعنوان یکی از ستونهای اصلی اقتصاد کشور شناخته میشد، با بحرانهایی روبهرو شده که ابعاد آن بسیار فراتر از مشکلات معمول صنایع است. نامه اخیر انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی به مقامات ارشد کشور نشان میدهد که سودآوری شرکتهای بزرگ فولادی با سرعتی نگرانکننده در حال کاهش است و اگر این روند ادامه پیدا کند، نهتنها بخشی از زنجیره فولاد، بلکه کل بازار آهنآلات و صنایع وابسته به آن تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. اهمیت فولاد برای ایران تنها در بعد اقتصادی خلاصه نمیشود، بلکه این صنعت نقشی کلیدی در اشتغال، ارزآوری از محل صادرات و تأمین مواد اولیه برای صنایع پاییندستی همچون خودروسازی، لوازم خانگی و ساختوساز دارد. بنابراین سقوط حاشیه سود شرکتهای فولادی در واقع هشداری جدی برای کل اقتصاد کشور است. سایت آهن۶۶۶ در این گزارش تلاش میکند تا با تحلیل دقیق این بحران، ابعاد مختلف آن را بررسی کرده و راهکارهای احتمالی برای بازگرداندن این صنعت استراتژیک به مسیر سودآوری را معرفی کند.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!سقوط حاشیه سود در سایه محدودیتهای انرژی
طبق آمار منتشر شده از انجمن فولاد آلیاژی، سود خالص شرکتهای بزرگ فولادی کشور در سهماهه نخست سال ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۵ درصد و نسبت به دو سال قبل بیش از ۵۲ درصد کاهش یافته است. اگر فولاد مبارکه را بهعنوان استثنایی بزرگ از این آمار کنار بگذاریم، میزان کاهش سودآوری در برخی واحدها به ۶۳ تا ۸۰ درصد نیز میرسد که به معنای از دست رفتن تقریباً تمام حاشیه امن سود است. در حقیقت بسیاری از شرکتهای فولادی که روزی در صدر فهرست سوددهترین صنایع ایران قرار داشتند، امروز در آستانه فعالیت زیانده قرار گرفتهاند.
بخش بزرگی از این افت سودآوری به دلیل محدودیتهای شدید انرژی است. در چهار سال گذشته، به دلیل قطع برق و گاز یا اعمال محدودیتهای جدی بر مصرف انرژی صنایع، بیش از ۲۷ میلیون تن فولاد میانی به ارزش ۱۳.۷ میلیارد دلار از ظرفیت تولید کشور حذف شده است. این رقم نشان میدهد که زیان ناشی از مشکلات انرژی تنها محدود به صورتهای مالی شرکتها نیست، بلکه ظرفیت واقعی تولید فولاد کشور را نیز به شدت کاهش داده است. نرخ بهرهبرداری فولادسازی ایران به ۵۹.۸ درصد سقوط کرده و همین موضوع باعث شده ایران به پایینترین سطح بهرهبرداری در میان تولیدکنندگان بزرگ جهان برسد. این آمارها بهروشنی بیانگر این واقعیت است که اگر برای حل بحران انرژی فکری اساسی نشود، حتی بزرگترین فولادسازان کشور نیز قادر به ادامه فعالیت پایدار نخواهند بود.
انرژی گران، محصول ارزان؛ معادلهای زیانآور برای فولادسازان
یکی از مهمترین دلایل زیاندهی فولادسازان ایرانی، شکاف بزرگ بین رشد هزینههای تولید و افزایش قیمت محصولات نهایی است. در حالیکه طی دو سال گذشته نرخ تورم عمومی کشور ۳۱۳ درصد و نرخ ارز ۳۸۱ درصد رشد داشته است، هزینههای تولید فولاد با سرعتی چندین برابر بیشتر افزایش یافتهاند. برای مثال، قیمت برق آزاد مصرفی فولادسازان بیش از ۹۵ برابر افزایش داشته، برق دولتی حدود ۲۳ برابر گرانتر شده، بهای گاز مصرفی نزدیک به ۲۸ برابر رشد کرده و حتی کرایه حمل بار بیش از پنج برابر افزایش یافته است. در کنار این موارد، سنگآهن بهعنوان ماده اولیه اصلی تولید فولاد نیز بیش از سه و نیم برابر گرانتر شده است.
اما در همین بازه زمانی، قیمت شمش فولادی که اصلیترین محصول تولیدکنندگان فولاد است، تنها ۱۸۰ درصد افزایش یافته است. این بدان معناست که درآمد فولادسازان به هیچوجه قادر به جبران هزینههای سرسامآور تولید نیست. علت اصلی این عدم توازن را باید در سیاستهای قیمتی دولت جستجو کرد. دولت برای کنترل بازار داخلی و جلوگیری از افزایش قیمت مسکن و پروژههای عمرانی، با سیاستهای کنترلی قیمت فولاد در بازار داخل را سرکوب کرده و در عین حال با حذف معافیتهای مالیاتی صادرات و اعمال عوارض بر صادرات محصولات میانی، راه جبران هزینهها از مسیر صادرات را نیز مسدود کرده است. در چنین شرایطی، فولادسازان عملاً در یک بنبست اقتصادی گرفتار شدهاند: هزینههای تولید هر روز بیشتر میشود اما امکان انتقال این هزینهها به قیمت نهایی محصول وجود ندارد.
رکود تقاضا و فشار بازار جهانی فولاد
بحران صنعت فولاد ایران تنها به دلایل داخلی محدود نمیشود و بازار جهانی نیز شرایط سختی را برای تولیدکنندگان ایرانی رقم زده است. در سالهای اخیر، بازار جهانی فولاد با رکود نسبی تقاضا مواجه بوده و قیمتها در حال کاهش هستند. برای نمونه، در هفته گذشته میانگین قیمت بیلت صادراتی فوب دریای سیاه با کاهش ۵ دلاری به ۴۳۵ دلار در هر تن رسید و در بازار چین نیز بیلت در سطح ۴۲۵ دلار معامله شد. این کاهشهای مستمر، هرچند در ظاهر محدود به چند دلار به نظر میرسد، اما برای فولادسازانی که با هزینههای بالای تولید دستوپنجه نرم میکنند، به معنای فشار مضاعف بر سودآوری و توان رقابتی آنهاست.
در واقع فولادسازان ایرانی اکنون با یک فشار دوگانه مواجه هستند: از یکسو سیاستهای داخلی و محدودیتهای انرژی هزینههای تولید را افزایش داده و سودآوری را به شدت کاهش داده است، و از سوی دیگر کاهش قیمتها و رکود تقاضا در بازار جهانی، صادرات فولاد ایران را کمجاذبه کرده و سهم بازار بینالمللی تولیدکنندگان ایرانی را تهدید میکند. این شرایط موجب میشود تا حتی اگر موانع داخلی به طور کامل برطرف شوند، باز هم فولادسازان ایرانی نتوانند با رقبای جهانی خود رقابت کنند و خطر از دست دادن بازارهای سنتی صادراتی به واقعیتی جدی تبدیل شود.
راهکارهای خروج از بحران صنعت فولاد
کارشناسان معتقدند که برای نجات صنعت فولاد ایران از این وضعیت بحرانی، باید مجموعهای از اقدامات هماهنگ و سریع صورت گیرد. نخستین گام، بازنگری جدی در سیاستهای قیمتی و تعرفهای دولت است تا تولیدکنندگان بتوانند بخشی از هزینههای واقعی تولید را به قیمت نهایی منتقل کنند. در کنار این موضوع، سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی، بهویژه احداث نیروگاههای اختصاصی توسط فولادسازان و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی، میتواند وابستگی شدید این صنعت به شبکه سراسری برق و گاز را کاهش دهد.
از سوی دیگر، دولت باید با ارائه مشوقهای صادراتی و کاهش عوارض، به تولیدکنندگان انگیزه دهد تا سهم خود را در بازار جهانی حفظ کنند. ایجاد خطوط اعتباری پایدار، تسهیل فرآیندهای بانکی و حمایت از جذب سرمایهگذاری خارجی، از دیگر اقداماتی است که میتواند به تأمین مالی پروژههای توسعهای فولادسازان کمک کند. در صورت بیتوجهی به این مسائل، نهتنها صنعت فولاد، بلکه کل بازار آهنآلات ایران با رکود عمیقتر مواجه خواهد شد و این بحران میتواند به کاهش تولید، از دست رفتن ظرفیتهای صادراتی و حتی افزایش بیکاری در کشور منجر شود؛ تبعاتی که اثرات اجتماعی و اقتصادی گستردهای به همراه دارد.
آینده بازار آهنآلات ایران در گرو اصلاحات اساسی
صنعت فولاد ایران در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری نیازمند اصلاحات ساختاری است. محدودیتهای انرژی، افزایش افسارگسیخته هزینههای تولید و فشار ناشی از رکود بازار جهانی، فولادسازان بزرگ کشور را به مرز زیاندهی رسانده است. ادامه این روند نهتنها سودآوری صنعت فولاد را از بین خواهد برد، بلکه کل بازار آهنآلات ایران را با رکود و بحران اشتغال مواجه خواهد ساخت.
سایت آهن۶۶۶ بهعنوان یک مرجع معتبر در حوزه تحلیل بازار آهن و فولاد، بر این باور است که تنها با بازنگری در سیاستهای داخلی، سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی و حمایت جدی از صادرات میتوان آیندهای پایدار برای صنعت فولاد ایران رقم زد. در غیر این صورت، خطر فروپاشی تدریجی این صنعت استراتژیک بسیار جدی خواهد بود.
